Behandeling

U kunt de instellingen/organisaties die hulp bieden op het gebied van psychische, psychiatrische problemen en depressieve klachten vinden op deze pagina

Wanneer iemand ‘licht’ depressief is of als de cliŽnt nog niet zo lang somber is en er bovendien voor de sombere stemming een duidelijke reden aanwezig is, dan is er een keuze tussen wel of geen hulp zoeken. Als de sombere stemming langer aanhoudt dan verwacht en het dagelijks functioneren er sterk onder gaat lijden, is het verstandig om toch de huisarts of een andere deskundige te raadplegen. Heel veel mensen aarzelen in dat stadium nog om hulp te zoeken. Ze vinden zichzelf bijvoorbeeld een aansteller, schamen zich en willen de huisarts niet lastig vallen. Ook is er nog steeds een taboe op psychische en psychiatrische problemen/ziekten.

Gewoon afwachten
Gelukkig gaan de meeste (lichte) depressies binnen een aantal maanden over. De helft van alle mensen met een depressie is binnen drie maanden hersteld, ook zonder een vorm van behandeling. Dit kan doordat de aanleiding van de klachten verdwijnt, of doordat mensen zelf manieren gevonden hebben om er overheen te komen. In het begin van een depressie is een behandeling dus niet altijd nodig. Als de depressie langer dan zes maanden duurt, is de kans op herstel veel kleiner. Een behandeling is dan wel nodig omdat de depressie anders ernstiger of zelfs chronisch kan worden. Bij ongeveer 20 van de 100 cliŽnten duurt de ziekte langer dan twee jaar. Deze mensen krijgen vaak ook andere problemen, bijvoorbeeld lichamelijke ziekten, problemen op het werk of in hun relaties.

 
Licht, matig of ernstig?
Voor de beslissing om wel of niet hulp in te schakelen of het kiezen van de juiste behandeling is het belangrijk om met een deskundige na te gaan hoe ernstig de depressie is en hoe lang de depressie al duurt. Er bestaan verschillende vormen: lichte depressie, matige depressie en ernstige depressie.

Lichte Depressie Iemand heeft last van een lichte depressie als hij een aantal depressieve klachten heeft, die niet langer dan drie maanden bestaan. Bij een lichte depressie lukt het iemand de meeste dagelijkse bezigheden te blijven doen. De eerste lichte depressie begint meestal na een vervelende gebeurtenis en kan vanzelf overgaan. Er zijn depressieve klachten maar iemand heeft voldoende veerkracht om in korte tijd zelfstandig of met weinig hulp het oude leven weer op te pakken.

Matige depressie Iemand heeft een matige depressie wanneer het in een aantal weken slechter met hem gaat. Iemand krijgt meer klachten en de klachten worden ernstiger. Het lukt bijvoorbeeld niet meer om naar het werk gaan en thuis voor de kinderen te zorgen. De kans dat de klachten vanzelf overgaan wordt kleiner en hulp van een hulpverlener is gewenst.

Ernstige depressie Iemand lijdt aan een ernstige depressie als de klachten maanden blijven, als iemand veel klachten heeft of als de klachten snel verergeren. Ernstige depressies hebben een grote invloed op het dagelijks leven. Mensen met een ernstige depressie komen vaak nergens meer toe. Het lukt iemand niet meer om te werken, boodschappen te doen, voor de kinderen te zorgen en een normaal dag- en nachtritme te volgen. De toekomst, het verleden en het heden lijken een zwart gat. Sommige mensen hebben doodsgedachten. Doodgaan lijkt voor hen minder erg dan doorleven. Soms raakt iemand met een ernstige depressie zijn grip op de werkelijkheid kwijt. Er kunnen wanen optreden, dit zijn gedachten die vreemd of onwaar zijn. Zo kan iemand er van overtuigd zijn dat hij of zij niets meer waard is. Mensen met een ernstige depressie hebben snel hulp nodig van ervaren hulpverleners.

Het onderscheid tussen een lichte, matige of ernstige depressie is niet altijd duidelijk aan te geven. Een lichte depressie kan in een matige en ernstige depressie overgaan. Als de depressie iemand de baas wordt, is het nodig professionele hulp te zoeken. De behandeling die nodig is in geval van depressie klachten hangt samen met de ernst of de mate van de depressie. Daarnaast zijn er allerlei verschillende soorten depressies zoals de winterdepressie en de chronische (voortdurende of aanhoudende) depressie. Voor de verschillende soorten depressie bestaat niet ťťn standaardbehandeling.

Wel of niet naar de (huis)arts?
Niet alle mensen met een (lichte) depressie zoeken professionele hulp. Ongeveer een 50-60 procent van de personen met een depressie zoekt hiervoor professionele hulp. In de huisartsenpraktijk worden patiŽnten bij wie depressie of depressieve gevoelens wordt gediagnosticeerd, meestal door de huisarts behandeld. De huisarts kan de client ook verwijzen naar een vrijgevestigd psycholoog, GGz instelling of psychiater.

Net als bij lichamelijke klachten biedt de huisarts de eerste opvang voor cliŽnten die in psychische nood verkeren. Hiernaast heeft hij de taak een eventuele depressie te herkennen en te behandelen. Dat is niet altijd even gemakkelijk. Sommige huisartsen stellen de verkeerde diagnose of geen diagnose. Sommige huisartsen stellen te snel de diagnose depressie of te laat.

Iemand met depressieve klachten kan zich al wat beter voelen na een aantal gesprekken waarin hij verteld heeft hoe hij zich voelt en wat zijn problemen zijn. De huisarts kan ook adviseren gebruik te maken van bijeenkomsten zoals 'grip op je dip' of ander aanbod op het gebied van depressiepreventie in de omgeving. Uitleg en informatie over het ziektebeeld depressie kan ook een belangrijke bijdrage leveren. De cliŽnt en/of de omgeving kan zich in ieder geval oriŽnteren op deze probleem via internet of andere informatiebronnen. De gesprekken kunnen eventueel gecombineerd worden met een behandeling zoals hardlopen, aanpassing van de voeding of met medicijnen tegen de depressie. Het praten moet echter op de voorgrond staan: het is dus praten en eventueel pillen en soms het bevorderen van een andere leefstijl. Veel depressieve cliŽnt en hebben geen vertrouwen meer in zichzelf en de naaste omgeving, terwijl vertrouwen een belangrijke voorwaarde is voor behandeling. Het vertrouwen tussen arts en cliŽnt moet echter groeien.  Meer informatie over preventie.......

 
Verwijzing
Als client kun je om een verwijzing vragen van je huisarts naar een vrijgevestigde hulpverlener of naar een gespecialiseerde instelling. Soms is de depressie te ernstig en/of te langdurig om door de huisarts behandeld te worden. In dat geval zal de huisarts de cliŽnt verwijzen naar de zogeheten tweedelijns gezondheidszorg, een RIAGG (Regionale Instelling voor Ambulante Geestelijke Gezondheidszorg) of de ambulante afdeling of polikliniek van een (psychiatrisch) ziekenhuis. Behalve naar zo’n groot instituut kan de huisarts verwijzen naar een zelfstandig gevestigd psychiater of psychotherapeut, meestal een psycholoog. De tweedelijnszorg houdt zich met de zorg voor cliŽnten met psychische problemen bezig. Vanaf 1983 zijn deze instellingen geleidelijk ontstaan.  De huisarts kan ook verwijzen naar bijvoorbeeld een haptotherapeut of een mindfulnesstraining. Er zijn diverse mogelijkheden en vooral als je pas hebt gehoord dat je 'depressief' bent, is het nog niet zo gemakkelijk om een goede keuze te maken uit al die mogelijkheden.
 
De verschillende behandelmethoden
Bij de behandeling van depressies kunnen verschillende methoden worden toegepast. Ten eerste kan er gekozen worden voor gťťn 'behandeling'. U kunt bijvoorbeeld tips krijgen om zelf aan de slag te gaan of bijvoorbeeld tips over het veranderen van uw levensstijl. U kunt gebruik maken van het aanbod aan trainingen en cursussen op het gebied van depressie, vaak wordt dit het preventie-aanabod genoemd. Meer informatie over preventie.......
Als behandeling voor depressie zijn er veel mogelijkheden. Er kan gekozen worden voor een behandeling met praktische ondersteuning, medicijnen, met Sint Janskruid, er kan gekozen worden voor een therapie die bestaat uit gesprekken met een steunend en begeleidend karakter of voor een 'echte' psychotherapie. Vaak wordt er gebruikgemaakt van een combinatie van verschillende vormen van behandeling of mogelijkheden voor het bestrijden van de depressie. Naast 'gewone' therapie en gesprekken kun je ook via internet ondersteuning en/of therapie krijgen voor de behandeling van de depressie. Meer informatie over e-health.....
Naast de belangrijkste behandelmogelijkheden kan nog worden genoemd: de lichttherapie, slaaponthouding en de runningtherapy. Ten slotte als voorbeeld de transcranial magnetic stimulation (rTMS). Ook is het belangrijk om te kijken naar voeding, eventueel de noodzaak voor voedingsupplementen, verandering van leefstijl, verandering van bezigheden, lichaamsbeweging, rust en meditatie, lichaamswerk en andere mogelijkheden om te kunnen herstellen van de depressie.
Ook kun je als client nog kiezen voor alternatieve en/of aanvullende behandelingen. Lees meer over alternatieve en aanvullende behandelingen.....

Begin van de behandeling
Een depressieve cliŽnt kan niet zomaar naar een instelling stappen en vragen om psychotherapie. Via de huisarts moet er eerst een verwijzing komen waardoor de client gebruik kan maken van gespecialiseerde zorg.

De voorbereidende fase van de behandeling kunnen we intakefase noemen. Tijdens de eerste gesprekken wordt aandacht besteed aan de aard van de klachten, de ernst ervan, hoelang ze bestaan en of er mogelijk een directe aanleiding voor de depressie te vinden is. Of misschien zijn er factoren die de depressie laten voortbestaan. De voorgeschiedenis wordt doorgenomen: zijn deze klachten en/of depressieve perioden eerder voorgekomen? Zit het in de familie? Hoe is de jeugd verlopen? Is er sprake van medicijngebruik? Bepaalde medicijnen kunnen immers een depressie veroorzaken of uitlokken. Is er sprake van alcohol- en druggebruik? Er zal eventueel lichamelijk onderzoek gedaan worden, eventueel aangevuld met hulponderzoek, om een lichamelijke ziekte als oorzaak uit te sluiten.

 
Steunende gesprekstherapie
In de steunende gesprekstherapie worden eenvoudige ondersteunende adviezen gegeven worden. Adviezen kunnen bijvoorbeeld gaan over middelgebruik (drugs en alcohol), over lichaamsbeweging, over rust, over wel/niet werken, over omgang met de omgeving, over het leefpatroon. Het is voor de depressieve cliŽnt bijvoorbeeld van groot belang dat hij op tijd opstaat. Afleiding vermindert hopelijk het piekeren wat. Vervolgens kan de cliŽnt het beste ‘s avonds weer op tijd naar bed gaan. Om dit te bereiken is, als de cliŽnt thuis verblijft, overleg met de familie noodzakelijk. Die moet erop toezien dat de cliŽnt niet langer dan nodig in bed blijft en zij zullen hem de juiste steun kunnen bieden. Samenvattend: de cliŽnt moet vooral structuur en begrip geboden worden.
 
Psychosociale en maatschappelijke problemen aanpakken
Er kunnen omstandigheden en praktische problemen zijn die een depressie mede veroorzaakt hebben maar ook langer laten voortduren. Voorbeelden hiervan zijn conflicten op het werk, schulden, echtscheidingssituatie, een zeer benarde woonsituatie, toenemende vereenzaming of heimwee. De hulpverlener moet ook zicht krijgen op dit soort problemen en omstandigheden omdat het werken aan een oplossing onderdeel uitmaakt van de behandeling van depressie. De hulpverlener kan er ook voor kiezen de client te verwijzen naar bijvoorbeeld een maatschappelijk werker, gezinstherapeut of schuldhulpverlener. Dit wordt ook wel de maatschappelijke ondersteuning genoemd. CliŽnten voelen zich al een stuk beter als de mogelijkheid tot een oplossing van praktische en sociale problemen gevonden kan worden.
 
Psychotherapie
Psychotherapie is een methode of techniek om bij iemand met bepaalde emotionele of gedragsmatige problemen of stoornissen, die klachten te verlichten. Als het om depressie gaat, is het belangrijk om te weten hoe iemand met gevoelens omgaat, bijvoorbeeld met gevoelens beleven en emoties uiten. Ook is het van belang om te weten of iemand zich assertief kan opstellen en of iemand geleerd heeft onder woorden te brengen wat echt belangrijk is. Dikwijls zijn er patronen in het leven gekomen die de depressie bevorderen. Dan is het ook van belang om naar die patronen te kijken.
Daarmee is nog niets gezegd over de verschillende theoretische achtergronden van de therapie of over het grote aantal manieren en methoden waarop en waarmee de behandeling wordt gegeven. Psychotherapeutische gesprekken moeten volgens een bepaalde methode gevoerd worden. Het is een professionele behandelingsmethode. Na jarenlange opleiding mogen psychotherapeuten hun vak pas uitoefenen. Alvorens een psychotherapie te beginnen, moet onderzocht worden of de cliŽnt er wel geschikt voor is. Er bestaan verschillende vormen van psychotherapie, die bijna allemaal bij de behandeling van depressies toegepast worden. De belangrijkste vormen zijn: psychoanalytische psychotherapie, prosbleemoplossende therapie (PST), gedragstherapie, cognitieve therapie, interpersoonlijke therapie, partnerrelatie-therapie, gezinstherapie en groepstherapie. Uit goed uitgevoerd en betrouwbaar wetenschappelijk onderzoek is gebleken, dat zowel de cognitieve therapie, probleemoplossende therapie en de interpersoonlijke therapie goed werken bij de behandeling van depressies. Als voordeel hebben deze vormen van psychotherapie dat ze in een beperkt aantal zittingen plaats vinden. Psychotherapie speelt sowieso een belangrijke rol bij het voorkomen van een depressie.
Kalmerende middelen en slaapmiddelen
Bij de medicamenteuze behandeling van depressies kan ook gebruik gemaakt worden van slaapmiddelen (hypnotica) en middelen die de angst doen verminderen (anxiolytica). Het zijn stoffen die wat betreft de chemische structuur op elkaar lijken: de benzodiazepinen.
Angst kan een onderdeel vormen van de depressie. Deze angst verdwijnt dan ook weer als de depressie opklaart. Aangezien het antidepressieve effect pas na twee ŗ vier weken optreedt, kan als overbrugging tijdelijk een benzodiazepine gegeven worden. Ditzelfde geldt als de client veel last heeft van slaapstoornissen. Het gebruik dient, voor zover dat mogelijk is, beperkt te blijven tot drie ŗ vier weken. Na deze tijd ontstaat er gewenning. De client heeft dan steeds meer nodig om nog hetzelfde effect te bereiken. Bovendien kan iemand er afhankelijk van worden, zowel in psychisch als in lichamelijk opzicht. Als het middel abrupt gestaakt wordt, ontstaan zogeheten onttrekkingsverschijnselen. Daarom is er een afbouwschema nodig om van deze middelen af te komen.
 
Slaaponthouding (slaapdeprivatie)
Er zijn verschillende aanwijzingen dat slaap en stemming met elkaar te maken hebben. Een verandering in de slaap is vaak een voorbode van een op handen zijnde stemmingsverandering. Het onderzoek naar slaaponthouding is op gang gekomen, nadat een aantal depressieve clienten ontdekt had dat zij zich plotseling, soms van het ene op het andere moment, veel beter gingen voelen, als zij een nacht opgebleven waren. Zo’n stemmingsverbetering duurde de daaropvolgende dag voort. Het effect van deze slaaponthouding (slaapdeprivatie) duurde helaas maar kort. Als ze weer gingen slapen, kwam de depressie terug. In combinatie met antidepressiva is in sommige gevallen wel een blijvend resultaat geboekt.

Alternatieve en aanvullende behandelingen
Naast de meer 'traditionele' aanpak is er in toenemende mate aandacht voor alternatieve en aanvullende behandelingen op het gebied van depressie. Het IOCOB heeft informatie verzameld hierover. De laatste jaren is er bijvoorbeeld steeds meer aandacht voor Mindfulness als middel/training tegen depressie. Lees meer over mindfulness....

Informatie over alternatieve en aanvullende behandelingen op het gebied van depressie van het IOCOB